Meer over het BFTK
Naast de pijler 'economisch en sociaal leven', zijn er nog vijf andere pijlers waarin wordt geïnvesteerd gedurende deze bestuursafspraak. Deze pijlers zijn opgezet zodat er gericht kan worden geïnvesteerd, wat bijdraagt aan het behoud en de ontwikkeling van het Fries. Samen vormen deze pijlers een stevige basis voor een toekomst waarin het Fries een prominente rol aanneemt binnen de samenleving. Hieronder worden die pijlers kort uitgelicht en en update gegeven bij de pijlers waar al resultaten zijn behaald als het gaat om de Friese taal.
Onderwijs
Het onderwijs heeft als belangrijke taak om kinderen en jongeren taalvaardig te maken. In Fryslân geldt dat naast het Nederlands ook voor het Fries. Alle Friese kinderen en jongeren dienen de kans te krijgen om volwaardig tweetalig en geletterd te worden in het Fries. Om dit te kunnen realiseren is het Taalplan Frysk 2030 opgesteld. In 2030 moet het vak Fries op alle basisscholen en scholen in het voortgezet onderwijs op voldoende niveau worden aangeboden.
Een ontwikkeling die al is doorgevoerd op het gebied van onderwijs is de bachelor Fries die wordt aangeboden op de Rijksuniversiteit Groningen. Voor Omrop Fryslân maakte ik een verhaal over de introductie hiervan.
Om het Fries goed aan te kunnen bieden, moet er ook voldoende aanbod zijn. Genoeg leerkrachten zijn daarbij van cruciaal belang. Om dat ook voor elkaar te krijgen, is de provincie Fryslân in januaria 2026 een campagne gestart. Daarover schreef ik dit verhaal voor Omrop Fryslân. Dit gaat over het tekort van de docenten en hoe dat moet worden opgelost met de campagne.
De Friese taal leeft onder de Friese bevolking. Niet alleen bij ouderen, maar ook bij jongeren en kinderen. Dat bleek wel op een middelbare school in Leeuwarden. Daar koos maar liefst 60 procent van de leerlingen voor het examenvak Fries. Over deze unieke ontwikkeling maakte ik een verhaal voor Omrop Fryslân.
Rechterlijke autoriteiten, bestuurlijke autoriteiten en openbare diensten
Dit houdt in: het gebruik van het Fries in bijvoorbeeld rechtbank Noord-Nederland en het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, maar ook in de communicatie binnen de politiek of de politie. Door de Wet gebruik Friese taal die op 1 januari 2014 is ingevoerd, is het wettelijke fundament voor het gebruik van de Friese taal in het bestuurlijke verkeer en het rechtsverkeer op één plek is vastgelegd.
Media
Het doel van het investeren in de media is dat het gebruik van de Friese taal op lange termijn vanzelfsprekend blijft. Doordat de Friese taal vaak te horen, zien of te lezen is, stimuleert en ondersteunt het mensen bij het Fries leren en het gebruik ervan. Dit geldt met name voor Omrop Fryslân, de Leeuwarder Courant en het Friesch Dagblad. Met hen zijn afspraken gemaakt om de Friese taal een prominente rol te laten houden.
Om de Friese media ook in de toekomst relevant te houden is het zaak voor de media om genoeg Friestalige journalisten aan te trekken. Om die reden is afgelopen jaar de minor Friese Journalistiek en Media opgezet.
Cultuur
Een divers aanbod van culturele activiteiten en voorzieningen waarin de Friese taal en cultuur centraal staan, is van groot belang om het Fries een natuurlijke en vanzelfsprekende plek te geven in de maatschappij. Ook de literatuur, muziek, theater en films vallen hieronder.
Grensoverschrijdende uitwisselingen
Het Rijk en de provincie delen vanuit hun gezamenlijke verantwoordelijkheid dat op langere termijn de Friezen niet alleen in Friesland, maar ook in Europa en daarbuiten een bijzondere positie innemen. Het doel is dat in 2028 het Rijk in haar internationale communicatie de Friese taal, naast de Nederlandse taal, actief positief benoemt. Er zijn ook afspraken gemaakt over internationale projecten, uitwisselingsstudenten en de samenwerking met de Nederlandse ambassade.